Strona główna

 

SYZYFOWE PRACE

Książka ta ukazała się w 1897 roku. Pisarz wydał ją pod pseudonimem Maurycy Zych. Utwór jest pierwszą powieścią napisaną i wydaną przez Stefana Żeromskiego.

W utworze ukazana została szkoła pod zaborem rosyjskim. Uczniowie odcięci są w niej od wiedzy o ojczyźnie i utworów polskich psiarzy.
Jednocześnie lekcje języka ojczystego, okrojone są do minimum, gdyż nauczyciele bardziej boją się utraty pracy niż utraty polskości.

Uczniowie nie mogą swobodnie rozmawiać po polsku, wyrażać swoich myśli i pragnień. Nie mają też żadnych podręczników, z których mogliby się uczyć o Polsce.

Wychowankowie gimnazjum w Klerykowie przedstawieni w utworze często głodują by mieć szanse kontynuować naukę. Wierzą jednak święcie w to iż ma to cel i zaowocuje w przyszłości.

Są stosowane wobec uczniów niejednokrotnie kary cielesne, za swoje pochodzenie i poglądy są szykanowani. Ma to na celu wykorzenienie z nich ich poglądów i pragnień. Największym zadaniem władz szkoły jest tak sterować uczuciami młodych ludzi, by w końcowym efekcie byli oni bardziej podatni na stosowane przez nich metody wychowawcze, mające ułatwiać rusyfikację.

Syzyfowe prace pokazują też dojrzewanie jednostki w tym otoczeniu. Na przykładzie głownie Marcina Borowicz, ale nie tylko, ukazane jest jak kształtował się kiedyś młody człowiek.

Marcin przechodzi metamorfozę, od małego naiwnego chłopca, który biernie poddaje się temu co z nim się dzieje, przez etap nastolatka zachwyconego dzięki manipulacji władz szkoły ich ideologią, do etapu w pełnie świadomego młodzieńca, który doskonale wie co jest dla niego ważne.

Chłopak, który początkowo bez oporów poddaje się biernie rusyfikacji, staje się czynnym wojownikiem o polskość.

GENEZA

Syzyfowe prace napisane są na osobistych doświadczeniach autora jeszcze z lat szkolnych. Zapiski Żeromskiego już kilka lat wcześniej sugerowały iż myśli on o napisaniu utworu opisującego szkolnictwo polskie pod zaborem.

Jest to książka o dorastaniu młodego człowieka narażonego na działanie propagandy rosyjskiej. Jego dochodzeniu do pewnych decyzji emocjonalnych.

Pokazuje przekrój kształtowania się charakteru i świadomości narodowej Marcina. Od etapu naiwnego dziecka, wierzącego wszystkim. Przez etap nastolatka, który jest podatny na wpływy kształtujących go w ideologii prorosyjskiej nauczycieli gimnazjum w Klerykowie. Do dorosłego, świadomego swoich uczuć i poglądów młodego człowieka, który dla dobra ojczyzny jest gotów walczyć ze wszystkimi.

Pisarz urodził się i wzrastał w okresie bardzo ciężkim dla Polaków i polskości. Był to okres po upadku powstania styczniowego, kiedy to władze Rosji robiły wszystko by rozprzestrzenić swoje panowanie na podległe im tereny. Walczyły z całych sił z próbami ochrony polskości. Sam autor pochodził z rodziny, która była bardzo oddana sprawie polskiej i przeciwstawiała się przymusowej rusyfikacji.

Sam autor w gimnazjum w Kielcach zetknął się z próbami przekształcenia świadomości młodego pokolenia na ideologie caratu. Uczniowie w ramach oporu spotykali się potajemnie podobnie jak bohaterowie Syzyfowych prac, by dyskutować nad literaturą i historią języka i narodu polskiego. Jako dorosły człowiek Żeromski pracował jako guwerner na dworach polskich, by od podstaw wypracowywać postawy patriotyczne.

Pisarz pozostawał też pod wpływem utworu z zakresu realizmu krytycznego. Mówiły one o krzewieniu oświaty wśród ludzi na wsiach. Mówiły też o walkach z rusyfikacją, były więc swoistą wodą na młyn dla Żeromskiego.

Syzyfowe prace są więc odzwierciedleniem osobistych doświadczeń pisarza w szkole, i otoczeniu. Są to realne problemy z jakimi stykała się ludność polska na tamtych terenach.

Utwór powstawał przez wiele lat. Początki datuje się na 1887 rok, bo tak w osobistych zapiskach Żeromskiego pojawiają się o niej wstępne wzmianki. W pełni jednak praca nad nim zajął się zdaniem badaczy w latach 1890-91 i pierwsza wersję ukończył w 1892 roku.

W 1892 roku Żeromski starał się o wydanie tego utworu w "Kurierze Lwowskim" Nie doszło to jednak do skutku.

Ostateczna wersja utworu ukazała się w 1896 roku. Żeromski ukończył tę książkę podczas pobytu w Szwajcarii. Jednak ze względu na przedstawione tam treści nie miał szans by wydać tę książkę w Królestwie.

Ostatecznie wydano ją dwa lata później we Lwowie, ale nie pod prawdziwym nazwiskiem pisarza tylko pod jednym z jego pseudonimów: Maurycy Zych. Ponowne, niestety ocenzurowane wydanie ukazało się w 1909 roku pod tytułem "Andrzej Radek, czyli Syzyfowe prace". Ostatecznie jednak po wielu latach wrócono do oryginalnej wersji utworu i jego nazwy.

Książka wydana została w kilku obcych językach. Jest ona świadectwem tego co działo się z ludźmi pod zaborem rosyjskim i jakim naciskom byli oni wtedy poddawani. Ukazuje też oblicze współczesnego autorowi szkolnictwa, mającego niewiele wspólnego krzewieniem polskości.

Jest świadectwem tego jak w ludziach mimo ucisku i zniewolenia, dojrzewały emocje, miłości i przywiązanie do kraju, a także patriotyzm.

CZAS I MIEJSCE AKCJI:

Książka obejmuje okres od rozpoczęcia przez Marcina nauki w Owczarach 4 stycznia, do momentu gdy wraca on już po zdanej maturze do Klerykowa by ponownie ujrzeć ukochaną Annę. Łącznie jest to około 11 lat.

Sądząc po zdarzeniach opisywanych przez Żeromskiego w tym utworze, można określić dość dokładnie w których latach trwa ona. Autor omówił bardzo dokładnie i zgodnie z chronologią etapy zmian jakie zachodziły w polskim szkolnictwie w XIX wieku, w czasie gdy Polska była pod zaborem rosyjskim.

Kierując się wiec tym tropem można z dużą duża prawdopodobieństwa przypuszczać, że w 1874 roku został on uczniem klasy wstępnej klerykowskiego gimnazjum. Nie da się jednoznacznie powiedzieć w którym roku trafił on do Owczar. Autor nie podaje ile pobierał on nauki u pana Wiechowskiego.

W utworze ujęte są też wcześniejsze wydarzenia z historii Polski. Są one ukazane jako wspomnienia panów Grzebickiego i Samonowicza dotyczące o wydarzeniach 1829 roku, a także powstańcze wspomnienia starego Nogi.

Akcja utworu toczy się w rodzinnych okolicach Marcina Borowicz, a także Andrzeja Radka i łączącym ich wspólnym miejscu nauki.

Tak więc są to okolice Gawronek, Owczary rejony gdzie urodził się i wychował Marcin, a także Pajęczyn Dolny i Pyrzonogi, gdzie urodził się, a potem uczył Jędrek.

Wspólne losy chłopców poznajemy już na terenie gimnazjum w Klerykowie.

Wszystkie te miejscowości mają rzeczywiste odwzorowanie w miejscowościach znajdujących się na terenie województwa kieleckiego.

Gawronki to w rzeczywistości miejsce urodzenia Żeromskiego - miejscowość Ciekom. Owczary to Psary. Pierwowzorem Klerykowa są zaś Kielce.

Szukaj innych prac na sciagawa.com.pl (wyszukiwanie wewnątrz strony):